UNICEF’in Dünya Çocuklarının Durumu Raporu Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 20. yılını kutluyor

NEW YORK, 19 Kasım 2009 – UNICEF’in ana raporu Dünya Çocuklarının Durumu, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin BM Genel Kurulu tarafından kabulünün 20. yıldönümü dolayısıyla bu yıl Sözleşme’nin etkilerini değerlendirip bundan sonraki görevlere işaret eden özel bir içerikle yayınlandı.

UNICEF Genel Direktörü Ann M. Veneman bu vesileyle “Çocuk Haklarına dair Sözleşme’nin dünyada en yaygın onay bulan insan hakları anlaşması olduğuna” işaret etti ve Sözleşme’nin “tüm dünyada çocuklara bakışı ve davranışı dönüşüme uğrattığını” vurguladı.

Sözleşme bugüne dek 193 ülke tarafından onaylanmıştır. Onaydan kastedilen, ülkelerin uluslararası bir anlaşmanın içerdiği hükümlere uymaya karar verdikleri süreçtir. Sözleşme, çocukların evrensel geçerlilikteki haklarını ortaya koymaktadır; örneğin, kimlik, ad ve yurttaşlık hakkı; eğitim ve en üst sağlık standartlarına ulaşma hakkı ve istismar ve sömürüden korunma hakkı gibi.

Bu haklar dört temel ilkeye dayanmaktadır: ayrım gözetmeme; kendilerini etkileyen konularda çocuğun yüksek yararının birinci derecede dikkate alınması; yaşama, gelişme, korunma hakkı ve çocukların görüşlerine saygı.

Sözleşme ayrıca hükümetlerin bu hakların yaşama geçirilmesi için ellerinden gelen her şeyi yapma yükümlülüklerini ortaya koymakta ve çocukların yetiştirilmesinde ana babaların özel rolünü tanımaktadır.

Dünya Çocuklarının Durumu raporu, Sözleşme’nin zamandan bağımsız geçerliliğini vurgulamaktadır.

Yetmişten fazla ülke Sözleşme’yi esas alarak çocuklarla ilgili düzenlemeleri kendi ulusal mevzuatlarına yansıtmıştır. Çocuk koruma ile ilgili konularda tanıtım-savunu ve bilinç duyarlılık geliştirme çalışmaları ise Sözleşme’nin 20 yıl önce ilk kez imzaya açılışından bu yana kayda değer bir artış göstermiştir.

Geçtiğimiz yirmi yıl içinde sağlanan önemli ilerlemeler:

  • Beş yaşından küçük çocuklar arasında yıllık ölüm sayısı 1990 yılında 12.5 milyon iken 2008 yılında tahmini olarak 8.8 milyona inmiştir ve bu da beş yaşından küçükler ölüm hızında yüzde 28’lik bir azalma anlamına gelmektedir;
  • 1990 ile 2006 yılları arasında tüm dünyada 1.6 milyar insan daha gelişkin su imkânlarına kavuşmuştur;
  • Tüm dünyada ilköğretim çağındaki çocukların yaklaşık yüzde 84’ü bugün okuldadır ve ilkokullaşmada cinsiyet açısı daralmaktadır;
  • Çocuklar artık HIV ve AİDS pandemisinin “görünmeyen yüzü” durumunda değildir;
  • Çocukların silâhaltına alınma, fuhşu sürüklenme veya ev hizmetlerinde zorla çalıştırılma gibi olumsuzluklara karşı korunmasında önemli adımlar atılmıştır ve
  • Evlilik yaşı bazı ülkelerde yükselmektedir ve kadın sünneti uygulamasına tabi tutulan kızların sayısı tedricen azalmaktadır.
Ne var ki, UNICEF’e göre çocuk hakları bugün de güvence altına alınmış olmaktan uzaktır.

Veneman sözlerini şöyle sürdürmüştür: “Çocukların halen zatürree, sıtma, kızamık ve kötü beslenme gibi önlenebilir nedenler yüzünden ölmesi kabul edilemez bir durumdur. Dünyada çok sayıda çocuk okulda bir sınıfa hiç giremeyecektir; milyonlarcası şiddet, istismar, sömürü, ayrımcılık ve ihmal gibi olumsuzluklara karşı korunamayacaktır.” Kız çocukların haklarına bugün de özel olarak eğilmek gerekmektedir. İlköğretime gitmeyen çocukların çoğunluğunu kızlar oluşturmaktadır; ayrıca kız çocukların cinsel şiddet, kaçırılma veya küçük yaşta zorla evlendirilme gibi olumsuzluklara maruz kalma olasılığı daha yüksektir. Birçok bölgede kız çocuklar temel sağlık hizmetlerinden bile yararlanamamaktadır.

Rapor, çocuk hakları açısından belirli ülkelerde bugün görülen duruma örneklerin yanı sıra, kamu ve özel sektör temsilcilerinin özel uzmanlık yazılarına yer vermektedir. Uzmanlar tarafından hazırlanan makalelerin çoğu, önümüzdeki 20 yıl ve daha sonrası için nüfusça giderek kalabalıklaşan, kentleşen ve çevresel sorunlarla karşılaşan bir dünyada Sözleşme’nin oynayabileceği rolle ilgili önerilerde bulunmaktadır. Rapor ayrıca çocuk haklarına yönelik korumanın sürekli kılınmasını sağlayacak öneriler de içermektedir.

Sözleşme’nin 20. yıldönümü dolayısıyla tüm dünyada 160 kadar ayrı etkinlik düzenlenmektedir. Dünya Çocuklarının Durumu raporunun özel sayısı UNICEF’in bu kutlamalara yaptığı katkının bir parçasıdır. UNICEF’in bu anlamdaki katkısı, sivil toplum ve hükümet ortaklarıyla birlikte 20 Kasım günü BM merkezinde gerçekleştirilecek küresel bir kutlamayı ve açık oturumu da içermektedir.

Veneman sözlerini şöyle tamamlamıştır: “Bundan sonraki 20 yılın en büyük görevi, çocuğun yüksek yararının tüm insan etkinliklerinin merkezine yerleştirilmesidir. Her çocuğun yaşam, gelişme, korunma ve katılım hakkının güvence altına alınması hepimizin ortak sorumluluğudur.”