Deprem gerçeğiyle yaşayan toplumlarda farkındalık ve hazırlık yaşamsal bir rol oynar. Hazırlık süreci yapıların dayanıklılığını artırma çalışmalarının yanı sıra bireylerin bilgi ve psikososyal dayanıklılık açısından desteklenmesini de kapsar. Özellikle çocukların afetlerden ve acil durumlardan korunması ve güçlendirilmesi öncelikli bir konudur. Deprem Haftası da bu toplumsal sorumluluğun hatırlanmasına yardımcı olan bir farkındalık dönemidir.

Deprem Haftası'nın Önemi: Neden Çocuk Odaklı Bir Hazırlık?

Deprem Haftası her yıl risk farkındalığını artırmak, doğru davranış biçimlerini yaygınlaştırmak ve afetlere karşı toplumsal hazırlık kültürünü güçlendirmek için anılıyor. Peki, Deprem Haftası ne zaman? Afetlerle yaşamayı öğrenme gerçeğinin bir hatırlatıcısı olan bu hafta, Türkiye’de her yıl 1-7 Mart tarihleri arasında düzenlenir.

Hafta boyunca kamu kurumları, yerel yönetimler, okullar ve sivil toplum kuruluşları tarafından afet bilincinin yerleşmesine yönelik çalışmalar yapılır. Depreme hazırlık faaliyetleri bütün bireyleri kapsarken özellikle çocukların bu sürecin merkezinde bulunması önemlidir. Çünkü afetler çocuklarda özellikle psikolojik ve sosyal açıdan yetişkinlere kıyasla daha derin ve uzun süreli etkiler oluşturabilir.

Çocuklar riskleri değerlendirme gibi konularda deneyimsiz olduğundan genellikle afetlerin etkilerine karşı savunmasızdır. Ayrıca gelişimsel süreçleri devam ettiği için belirsizlik ortamını anlamlandırma konusunda da zorlanabilirler. Deprem anındaki ani ses ve hareket artışı, ardından artan çevresel karmaşa gibi durumlar çocukların güvenlik algısını zedeleyebilir. Bu nedenle deprem hazırlığı yaparken çocukların hem fiziksel hem psikososyal ihtiyaçlarının dikkate alınması gerekir.

Çocuk odaklı bir hazırlık temel güvenlik önlemlerinin ötesinde çocukların kendilerini güvende hissetme, anlamlandırma ve toparlanma süreçlerini kapsar. Okulda, evde veya oyun parkında karşılaşabilecekleri riskleri bilen çocuklar, afet anında tamamen paniğe kapılmak yerine bildiklerini hatırlayarak kontrollü tepkiler verebilir. Deprem Haftası kapsamında yapılan eğitim ve farkındalık çalışmalarıyla tüm bu süreçler ele alınır. Böylece çocukların hazırlıklara dahil olması ve sürecin bilinçli birer paydaşı olmaları amaçlanır.

Uluslararası afet risk azaltma politikaları da çocukların bu süreçteki rolünü vurgular. UNICEF'in "Afet Risk Azaltma İçin Sendai Çerçevesi" çocukların ve gençlerin dayanıklılığını artırmayı hedefler. Bu kapsamda çocukların risk değerlendirme çalışmalarına katılması, erken uyarı sistemlerine dair bilgilendirilmesi ve topluluk temelli eylemlerde rol alması teşvik edilir. Böylece geleceğin yetişkin bireylerinin çevrelerindeki riskleri tanımlama ve çözüm önerileri geliştirme becerisine destek sağlanır.

Bu çerçevede UNICEF, dünya genelinde yerel yönetimlerle iş birliği yaparak afet müdahale planlarının çocukları merkeze alarak yazılmasını amaçlar. Okul tahliye protokollerinin ve iyileştirme planlarının çocukların ihtiyaçları dikkate alınarak hazırlanmasını hedefler.

Afet Öncesi Hazırlık: Çocuklarla Birlikte Deprem Planı Yapmak

Hazırlık sürecini çocuklarla birlikte ekip çalışması yaparak kurgulamak onları da eylem planının aktif bir parçasına dönüştürür. Bu yaklaşım çocukların özgüvenlerini ve kontrol duygularını geliştirmelerine katkıda bulunur.

Çocukların dâhil edildiği bir eylem planı şu adımlar izlenerek hazırlanabilir:

● Planı Birlikte Kurgulamak: Deprem gibi acil durumlara yönelik planlar tüm aile üyelerinin katılımıyla hazırlanmalıdır. Olası bir tahliye durumunda aile bireylerinin evin dışında bir araya geleceği buluşma noktasının herkes için ulaşılabilir olmasına ve net tanımlanmasına önem verilmelidir. Ayrıca çocukların acil durum iletişim numaralarını ezberlemesi teşvik edilebilir.

● Ev İçi Güvenli Alanları Değerlendirmek: Evdeki güvenli alanlar çocukların katılımıyla belirlenmelidir. Masa altları, sağlam dolap kenarları ve taşıyıcı duvar köşeleri gibi noktalar deprem sonrasında korunma noktaları olarak tanıtılabilir. Böylece çocuklar olası bir sarsıntı anında nerede daha güvende olabileceklerini öğrenmiş olur.

● Acil Durum Çantası Hazırlamak: Çocukların çanta hazırlığı sürecine dahil olması süreci anlamlandırmalarına yardımcı olur. Çantaya su, konserve gıdalar ve ilk yardım malzemeleri gibi temel eşyanın yanında çocukların sevdiği bir oyuncak gibi duygusal destek sağlayıcılar da eklenebilir.

● Farkındalık Çalışmaları: Çocukların deprem hakkında farkındalık kazanması için yaşlarına uygun eğitimlere katılması teşvik edilebilir. Bu tür eğitimler korku yaratmadan uygulamalı ve anlaşılır yöntemlerle bilgi edinmelerini kolaylaştırır.

● Doğru İletişim: Çocuklarla afetlere dair konuşurken onların anlayabileceği sade ve açık bir dil kullanılmalıdır. Yardım ekiplerini nasıl tanıyacakları ve güvenli toplanma alanlarındaki işaretlerin anlamları gibi önemli bilgiler yaşlarına uygun görsellerle anlatılmalıdır.

● Düzenli Tekrar: Hazırlanan planın belirli aralıklarla tekrar edilmesi sürecin benimsenmesini kolaylaştırır. Yıl boyunca birkaç kez küçük tatbikatlar yapmak çocukların gerçek bir afet durumunda sakin kalmalarına destek olur.

Deprem farkındalığının bu adımlarla günlük hayatın parçası haline getirilmesi toplumsal dayanıklılık açısından bir gereklilik. Evde başlayan bu farkındalık okullarda ve diğer sosyal alanlarda da desteklendiğinde çocukların afetlere karşı bilinçli ve hazırlıklı bireyler olarak yetişmesi mümkün olur.

UNICEF’in Afet Yönetim Vizyonu: "Çocuk Dostu Alanlar" ve Güvenlik

Afetten sonraki süreçte çocukların güvenliğinin sağlanması hazırlık süreçleri kadar kritik rol oynar. Çünkü acil durumlar çocukların günlük yaşamının yanı sıra güvenlik algısını da etkiler. Bu noktada UNICEF'in "Çocuk Dostu Alanlar" yaklaşımı onların duygusal, sosyal ve gelişimsel ihtiyaçlarını karşılamayı önceliklendirir. Kısa sürede kurulabilen bu alanlar, acil durumlarda çocukların bakımına ve korunmasına katkıda bulunur.

Çocukların toparlanma süreçleriyle uzun vadeli gelişim ihtiyaçlarını birbirine bağlayan bir köprü işlevi gören "Çocuk Dostu Alanlar" psikososyal destek imkânı da tanır. Eğitim materyalleri, oyun alanları ve sosyal destek gibi bileşenler bir arada sunulur. Günlük yaşamın belirli rutinlerini sürdürme fırsatı sunan yapılandırılmış ortamlar çocukların güven duygusunu artırmaya yardımcı olur.

UNICEF’in çalışmalarının odak noktalarından biri eğitim faaliyetleridir. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı ve UNICEF'in birlikte yürüttüğü "Afet ve Acil Durumlarda Çocuk Hakları ve Eğitim" programı toplumsal farkındalığı artırmayı amaçlar.

2024'te başlayan ve üç yıl sürmesi planlanan program çerçevesinde bakanlık personelinin afetlerde ve acil durumlarda çocuk haklarının korunmasına yönelik kapasiteleri güçlendiriliyor. Programın sonunda acil durum ve afet müdahale planlarında çocukların refahını korumaya yönelik net bir yol haritasının oluşturulması hedefleniyor.

Nasıl Destek Olabilirsiniz? Acil Durum Fonlarına Katkı Sağlayın

Afetlerin ardından çocukların normal yaşam koşullarına yeniden kavuşması zaman alır. Barınma olanaklarının iyileştirilmesinden temiz su kaynaklarının sağlanmasına, nitelikli eğitime erişimden oyun alanlarının kurulmasına kadar pek çok ihtiyaç için uzun vadeli çalışmalar gerekir. Bu çalışmalar istikrarlı kaynaklarla ve kesintisiz destek mekanizmalarıyla sürdürülebilir hâle gelir.

UNICEF kriz anlarında hızla müdahale edebilmek ve uzun vadeli iyileştirme projelerini sürdürebilmek için acil durum fonlarını kullanır. Fonlar lojistik ağların zorlu koşullarda bile kesintisiz çalışmasına yardımcı olur.

 

Siz de bu sürecin bir parçası olarak çocukların temiz suya, eğitime ve güvenli yaşam alanlarına erişimine destek olabilirsiniz. Tek seferlik veya düzenli bağış yaparak UNICEF'in çocukları koruma misyonuna katkı sunabilirsiniz.

 

 

Kaynakça:

https://www.unicef.org/disaster-risk-reduction-and-recovery