Çocuklarda Bağışıklama Oranları Neden Düşüyor?

Bilim ve dayanışmanın bir araya gelmesiyle başlatılan bağışıklama programları halk sağlığı konusunda büyük zaferlere imza attı. Ancak bu başarı, yerini son yıllarda küresel ölçekte gözlemlenen endişe verici bir düşüş trendi sebebiyle kaygıya bırakmış durumda.

 

UNICEF'in ve Dünya Sağlık Örgütü'nün verileri çocukluk dönemi bağışıklama oranlarının düştüğünü gösteriyor. Bu gerileme hâlihazırda zor koşullarda yaşayan milyonlarca çocuğu kolaylıkla korunabilecekleri sağlık tehditleri karşısında savunmasız bırakıyor. Bu düşüşün altında yatan nedenler nelerdir ve soruna çözüm bulmak için neler yapılabilir?

Bağışıklama Nedir?

Bağışıklama (immunizasyon) bireylerin hastalığa sebep olma ihtimali bulunan mikroorganizmalara karşı direnç kazanması sürecidir. Hastalığa neden olan mikrobun zayıflatılmış veya etkisiz hâle getirilmiş formunu içeren aşıların uygulanması yoluyla gerçekleştirilir. Böylece vücutta bağışıklık sistemi tepkisi oluşur.

 

Bağışıklama programları tıp tarihinin en önemli dönüm noktalarındandır. Bu sayede çiçek hastalığı gibi tehditler neredeyse tamamen ortadan kaldırıldı. Çocuk felci, kızamık ve difteri gibi hastalıklarsa dünyanın büyük bir bölümünde kontrol altına alındı. Böylece milyonlarca çocuğun hayatını güvenle sürdürebilmesi sağlandı. Günümüzdeyse her yıl 4,5 milyona yakın birey aşılar sayesinde hastalıklardan korunmaya devam ediyor.

 

Bağışıklama Oranları Neden Düşüyor?

2024 yılında dünya genelinde üç dozlu difteri-tetanoz-boğmaca (DTP3) aşısını alan bebeklerin oranı yaklaşık %85’e ulaştı. Bununla birlikte aynı yıl hiç aşı olmamış çocuk sayısı 14,3 milyonu buldu. 5 yıl önceki aynı verilerle karşılaştırıldığında aşı olmamış çocuk sayısının 5 yılda 1,4 milyon arttığı görülüyor. Bu veriler bağışıklama oranlarında çok somut bir düşüş olduğunu gözler önüne seriyor. Çatışma ve insani kriz ortamlarında yer alan ülkelerdeki bebekler için bu durum daha da kritik bir hal alıyor ve bazen hiç aşı olmayabileceklerini gösteriyor. 

 

Bu veriler küresel sağlık eşitsizliğinin bir göstergesi. En yoksul ortamlarda yaşayan bu "sıfır dozlu" çocuklar, önlenebilir hastalıkların ilk hedefleri hâline geliyor. Bu durum on yıllardır süren ilerlemeyi ciddi bir riskle karşı karşıya bırakıyor. Küresel anlamda çocuk sağlığını tehdit ediyor.

 

Bağışıklama oranlarının düşüşünde rol oynayan dört temel faktör bulunuyor.

Pandemi ve Sağlık Sistemlerindeki Bozulma

COVID-19 pandemisi küresel sağlık sistemlerinde önceliklerin değişmesine neden oldu. Sağlık çalışanları pandemiden kaynaklanan acil vakalara yönlendirilirken rutin aşılama programları kesintiye uğradı. Kapanmalar ve sosyal mesafe kurallarıysa ailelerin sağlık merkezlerine ulaşmasını zorlaştırdı. Birçok ülkede aşı kampanyaları askıya alındı veya ertelendi. Bu kesintiler milyonlarca çocuğun zamanında aşı olamamasına yol açtı.

Çatışma ve İnsani Krizler

Dünya genelinde devam eden çatışmalar ve insani krizler çocukların aşıya erişimini engelleyen büyük bir sorun olmaya devam ediyor. Savaş bölgelerinde sağlık altyapısı ciddi zarar görür. Sağlık çalışanları görev yapamaz hâle gelir. Aileler evlerinden ayrılmak zorunda kaldığında çocukların sağlık kayıtları çoğu zaman kaybolur.

 

Göç ve yerinden edilme gibi zorlayıcı durumlar insanların temel sağlık hizmetlerinden mahrum kalmasına yol açabilir. Bu yüzden çatışmalardan etkilenen bölgelerdeki çocuklar hastalıklara karşı en savunmasız grup haline gelir. Mülteci kamplarında veya geçici yerleşim alanlarında yaşayan çocuklar genellikle düzenli aşılama programlarına erişemez. 

Güven Erozyonu

Pandemi dönemi dezenformasyonların ve spekülasyonların toplumsal güveni ne kadar kolay sarsabileceğini çarpıcı şekilde gösterdi. Bilimsel gerçekleri yadsıyarak sosyal medya platformlarında hızla yayılan asılsız iddialar bazı ebeveynlerin çocuklarını aşılatma konusunda tereddüt yaşamasına neden oldu. Bu durum halk sağlığını tehdit eden küresel bir trend başlattı. 

 

Aşı kararsızlığı olarak adlandırılan bu fenomen küresel sağlık için en büyük tehditlerden biri hâline dönüştü. Ailelerin bilimsel gerçeklerden ziyade duygusal söylemlere yönelmesi, çocukların korunmasız hale gelmesine yol açtı. Güvenilir sağlık bilgisine erişimin zorlaşması bu sorunu daha da derinleştirdi.

Kaynakların Yetersiz Kalması

Kaynak yetersizliği ve sağlık personeli eksikliği özellikle düşük gelirli ülkelerde ciddi bir sorun. Bazı bölgelerde soğuk zincir ekipmanlarının yetersizliği aşıların güvenli şekilde saklanmasını ve dağıtılmasını imkânsız hâle getiriyor. Yoksulluk ve ekonomik eşitsizlikler de bağışıklama oranlarındaki düşüşün önemli nedenleri arasında yer alıyor. Pek çok ülkede kırsal bölgelerde yaşayan aileler sağlık merkezlerine ulaşmakta büyük zorluk yaşıyor. 

Düşük Bağışıklama Oranlarının Etkileri

Bağışıklama oranlarındaki gerileme toplumsal sağlık üzerinde olumsuz etkilerde bulunur. Bu etkilerden bazılarını şöyle sıralayabiliriz:

 

● Yaygınlığı azaltılmış kızamık, çocuk felci ve difteri gibi önemli hastalıklar toplumdaki koruma kalkanının zayıflamasıyla yeniden ortaya çıkabilir.

● Kalabalık ve yoğun nüfuslu bölgelerde aşılanmamış bireylerin sayısı arttıkça hastalıklar hızla yayılabilir. Bu durum henüz aşı olmamış en hassas konumdaki kişileri koruyan toplumsal bağışıklığın zayıflaması anlamına gelir.

● Önleyici hizmetlerin aksaması sağlık kuruluşlarının üzerindeki vaka yükünü ciddi ölçüde artırır. Kaynakların normal zamanda önlenebilir salgınları yönetmek için yönlendirilmesi sonucunda rutin sağlık hizmetleri aksayabilir.

● Hastalıkların sık görülmesi çocukların eğitim hayatının sekteye uğramasına, uzun vadede ekonomik zorluklarla karşılaşmasına yol açar. Bağışıklama bu yönüyle sadece bir sağlık meselesi değil, aynı zamanda toplumsal gelişimin de güvencesidir.

Çözüm Yolları ve UNICEF'in Çalışmaları

UNICEF bağışıklama konusunda küresel çözümün merkezinde yer alır. Dünyanın en büyük aşı alıcısı ve tedarikçisi olan UNICEF 100'e yakın ülkede hastalıkların önlenmesi amacıyla her yıl yaklaşık 2 milyar dozdan fazla aşı tedarik ediyor. 

 

Yerel sağlık çalışanlarının eğitilmesi, toplum liderlerinin sürece dâhil edilmesi ve ailelerin doğru bilgilendirilmesi gibi faaliyetlerin sonucunda bilime güvenin yeniden inşa edilmesine yardımcı oluyor. Mobil sağlık ekipleri çatışma bölgelerinde ve uzak kırsal alanlarda çocuklara ulaşmak için aralıksız çalışıyor. Bu çalışmalar sağlık sistemlerini güçlendiriyor ve toplumları daha dirençli hâle getiriyor.

 

Bağışıklama oranlarındaki düşüşün tersine çevrilmesi küresel olarak herkesin üstlenmesi gereken ortak bir sorumluluktur. Her çocuğun hastalıklara karşı korunma ve sağlıklı bir geleceğe adım atma hakkı vardır. Siz de UNICEF’e bağış yaparak ve beraberinde hayat kurtaran çalışmalarına destek olarak bu küresel çabanın bir parçası olabilirsiniz.

 

Kaynakça:

 

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/immunization-coverage