Çocuklarda Okul Kaygısı ve Okul Kaygısını Önleme Yöntemleri
Çocuklarla Okul Kaygısı Hakkında Doğru İletişim
Son zamanlarda çocuğunuzun okula gitmek istemediğini, ödevlerini yapmaktan kaçındığını, sık sık öfke nöbeti geçirdiğini veya hasta olduğunu söylediğini fark etmiş olabilirsiniz. Bu davranışlar ilk bakışta geçici bir isteksizlik gibi görünebilir hatta şımarıklık olarak algılanabilir. Ancak çoğu zaman bu belirtiler çocuklarda giderek yaygınlaşan bir durumun, okul kaygısının işaretleri olabilir. Okul kaygısı hem çocuk hem ebeveyn için zorlayıcı bir süreç olsa da doğru iletişim yöntemleri ve uygun yaklaşımlar sayesinde sağlıklı biçimde yönetilebilir.
Okul Kaygısı Nedir?
Okul kaygısı her yaştan çocuğu etkileyebilen, okulla ilişkili durumlara yönelik yoğun endişe ve korku hâlidir. Arkadaş edinme, topluluk önünde konuşma, sınavlara girme ya da okul ortamında bulunma gibi durumlar bu kaygının tetikleyicileri olabilir.
Bu duyguların etkisiyle çocuk okulda bunalmış, huzursuz ya da güvensiz hissedebilir; okuldan keyif almakta ve öğrenme sürecine odaklanmakta zorlanabilir. Özellikle küçük yaş gruplarında bu durum ebeveynden ayrılmakta güçlük çekme, ağlama, öfke nöbetleri gibi davranışlarla kendini gösterebilir. Okul kaygısı yaşayan çocuklarda görülebilen bazı fiziksel, duygusal ve davranışsal belirtileri daha yakından inceleyelim.
Fiziksel Belirtiler
Okul kaygısının fiziksel belirtileri:
● Baş ağrısı,
● Mide bulantısı,
● Çarpıntı,
● Hızlı nefes alma,
● Titreme,
● İştahsızlık,
● Avuç içlerinin sürekli terlemesi.
Duygusal Belirtiler
Okul kaygısının duygusal belirtileri:
● Korku,
● Endişe,
● Sinirlilik,
● Huzursuzluk,
● Üzüntü,
● Panik atak,
● Daha içe kapanık olmak ya da aşırı hareketlilik,
● Kâbus görmek,
● Uykuya dalmakta zorlanmak.
Davranışsal Belirtiler
Okul kaygısının davranışsal belirtileri:
● Okula gitmek istememek,
● Okuldan kaçmak,
● Okul ödevlerini yapamamak,
● Sunum yapmayı ya da performans gerektiren zamanlarda güçlük yaşamak,
● Okulda arkadaşlar veya öğretmenlerle etkileşim kuramamak,
● Kendine zarar vermek.
Okul Kaygısının Altında Yatan Nedenler
Çocuklar ile okul kaygısı hakkında doğru iletişim kurmak için önce bu kaygıya neden olabilen durumlar hakkında bilgi sahibi olmak gerekir. Okul kaygısının belirtileri birçok çocukta benzerlik gösterse de kaygının altında yatan sebepler birbirinden farklı olabilir.
Okul kaygısı oluşturan başlıca sebepler şöyle sıralanabilir:
● Zorbalık: Bir çocuk okulda zorbalığa maruz kaldığında okul ortamını tehditkâr ve güvensiz bir yer olarak algılayabilir.
● Akademik Kaygı: Yeterince başarılı olamama, düşük not almak veya beklentileri karşılayamama korkusu birçok çocukta okul kaygısının temel nedenlerinden biridir.
● Sosyal Kaygı: Okul ortamı çocukların belli düzeyde sosyalleşmesini gerektiren ortamlardır. Akranlarla ilişki kurmak, öğretmenlerle etkileşime girmek, grup ödevlerini tamamlamak ve sınıf içinde kendini ifade etmek okulun gerektirdiği davranışlardır. Sosyal kaygı yaşayan bir çocuk için tüm bunlar yoğun stres yaratabilir ve zamanla genel bir okul kaygısına dönüşebilir.
● Yaygın Anksiyete Bozukluğu: Bazı çocuklarda okul kaygısı doğrudan okulla ilişkili olmayabilir. Genel kaygı düzeyi yüksek olan çocuklar okuldaki stres unsurlarına karşı daha hassas tepki verebilir. Bu da kaygının okul ortamında daha belirgin hâle gelmesine neden olabilir.
● Travmatik Yaşantılar: Yakın birinin kaybı, istismar veya aile içi çatışmalar gibi travmatik olaylar çocuklarda güven duygusunu zedeleyebilir ve okul kaygısını tetikleyebilir.
● Ayrılık Kaygısı: Özellikle okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklarda görülen ayrılık kaygısı, ebeveynden veya bakım veren kişiden ayrılma korkusu şeklinde ortaya çıkar. Çocuk, ebeveyni yanında olmadığında kendini güvende hissetmeyebilir ve bu durum okul sürecine uyum sağlamasını zorlaştırabilir.
Bazı çocuklarda kronik hastalıklar, hastaneye sık gitme gerekliliği veya fiziksel rahatsızlıklar da okul kaygısını tetikleyebilir. Kimi zamansa kaygının nedeni çok katmanlıdır ve birden fazla faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıkar.
Okul Kaygısı Olan Bir Çocukla Nasıl İletişim Kurmalısınız?
Okul kaygısı yaşayan bir çocuğa ebeveynlik etmek sabır ve anlayış gerektiren bir süreçtir. Zaman zaman çaresizlik, üzüntü veya öfke gibi yoğun duygular yaşayabilirsiniz; bu hisler tamamen doğaldır. Ancak unutmamanız gereken en önemli nokta, çocuğunuzun yaşadığı kaygının sizin deneyimlediğiniz zorluktan çok daha derin ve karmaşık olabileceğidir.
Bu farkındalığı korumak hem çocuğunuzla empati kurmanızı hem daha sağlıklı bir iletişim geliştirmenizi sağlar. Doğru yaklaşım, çocuğunuzun duygularını anlamasına, kendini güvende hissetmesine ve okul sürecine yeniden uyum sağlamasına yardımcı olur. Şimdi okul kaygısı yaşayan bir çocukla iletişim kurarken dikkat edebileceğiniz noktaları birlikte inceleyelim.
Okul Hakkında Konuşmaya Çalışın
Çocuğun okulla ilgili duygularını anlamak ona destek olmanın ilk adımıdır. Bunun için okulda gününün nasıl geçtiğini, okulda sevdiği ya da sevmediği şeylerin neler olduğunu konuşarak öğrenmeye çalışabilirsiniz. Ancak bu süreci baskıcı şekilde yürütmemeye dikkat etmelisiniz.
Sorularınızı yumuşak bir tonda sorun ve konuşmayı yönlendirmeden çocuğunuzun kendini anlatmasına alan tanıyın. Onu rahatsız eden bir durum veya kişi olup olmadığını da nazikçe sorabilirsiniz. Çocuğunuza düşüncelerini dile getirirken yargılanmayacağını hissettirmek daha güvende hissedip kendini ifade etmesini kolaylaştırır.
Suçlayıcı Olmamaya Çalışın
Kaygı yaşamak, özellikle de okul gibi günlük yaşamın merkezinde yer alan bir konuda, çocuklar için son derece zorlayıcı olabilir. Çocuğu kaygı duyduğu veya baş etmekte zorlandığı durumlar nedeniyle suçlamak kaygının derinleşmesine yol açabilir.
Ebeveynlerin eleştirel sözleri zamanla çocuğun iç sesi hâline gelebilir ve onun kendini suçlamasına neden olabilir. Dolayısıyla mümkün olduğunca anlayışlı, yargılamayan ve destekleyici bir tutum sergilemek önemlidir. Çocuğunuza kaygı yaşamasının sizin desteğinizi ve sevginizi azaltmadığını sık sık hatırlatın.
Güvence Vermeden Destek Olun
Çocuklar kaygılarını rahatlatmak için güvence arayabilirler. Çocuklara belirli konularda güvence vermek anlık bir rahatlama sunsa da uzun vadede kaygının sürmesine yol açabilir. Örneğin çocuğunuz sınıfta sunum yaparken rezil olacağından endişeleniyorsa ona "Kesinlikle rezil olmayacaksın, söz veriyorum." demek ona gerçekçi olmayan bir güvence verir. Bunun yerine "Sunum yapmanın seni strese soktuğunu görüyorum ama zorlansan da bununla başa çıkabileceğine inanıyorum." demek çocuğun öz güvenini ve başa çıkma becerisini güçlendirir.
Cesur Davranışları Övün
Kaygı duyan bir çocuk için en küçük adımlar bile büyük bir cesaret göstergesidir. Çocuğunuz kaygısına rağmen bir adım attığında örneğin okul çantasını hazırladığında ya da okula gitmeyi kabul ettiğinde bunu takdir edin. Cesur davranışlarının takdir edilmesi çocuğunuzun özgüvenini artırır ve ileride benzer durumlarla başa çıkma isteğini destekler.
UNICEF, çocukların psikolojik ve fizyolojik iyilik hâllerini destekler. Her çocuğun hayallerine kavuştuğu bir geleceği olması için tüm dünyada projeler yürütür. Siz de yardıma ihtiyaç duyan çocuklara katkıda bulunmak isterseniz bağışçılarımızın arasına katılabilirsiniz. Gelin, tüm dünya çocukları için beraber hareket edelim!
Kaynakça:
https://www.unicef.org/stories/teacher-student-activities-support-well-being