Dijital Dünyada Çocuk Hakları Nasıl Korunmalı?

 

Dijital dünya yetişkinler kadar çocukların da hayatında geniş bir yer kaplar. Çocuklar araştırma, eğlence, sosyalleşme ve eğitim alma gibi çeşitli ihtiyaçlarını dijital dünyada kolaylıkla karşılayabilirler. Ancak tıpkı gerçek hayattaki temel haklar gibi dijital dünyada da korunması gereken bazı temel haklar bulunur.

 

Dijital dünyada çocuk haklarının korunması ve özellikle yasayla güvence altına alınması, çocukların dijital varlıklarını daha sağlıklı ve güvenli bir ortamda geliştirmelerinin temelidir. Yazımızda çocuk haklarının dijital dünyada nasıl korunabileceğini ve bu konuda yapılması gerekenleri adım adım ele aldık.

Dijital Dünyada Çocuk Hakları

Çocuklar birbirinden farklı özellikleriyle özgün varlıklardır. Yaş, kültür ve ihtiyaç gibi temel belirleyicilerin yanı sıra yaşanılan bölge veya ülke gibi faktörler de çocukların farklılıklarını şekillendirir. Tüm bu farklılıklar ve ihtiyaçlar göz önünde bulundurularak çocukların yaşlarına özgü bir dijital dünya yaratılmalıdır. Bu dünyaya uygun olarak da hak ve özgürlüklerin belirlenmesi gerekir.

 

Dijital dünyada çocuk hakları düşünülürken temel çocuk haklarının şu dört ilkesi dikkate alınmalıdır:

 

1. Ayrımcılığa Uğramama Hakkı: Çocukların ihtiyaçları ve bireysel özellikleri dikkate alınarak her birine adil davranılmalıdır. Ayrımcılıktan korunmalı ve çocukluktan doğan haklarına erişmeleri sağlanmalıdır.

 

2. Hayatta Kalma ve Gelişme Hakkı: Çocukların herhangi bir zarar görmeden yaşaması, büyümesi ve gelişmesi desteklenmelidir. Bu hakkı gerçekleştirmek yetişkinlerin ve devletlerin eliyle mümkündür.

 

3. Çocuğun Üstün Yararı: Çocuğun üstün yararına uygun bir hayat yaşayabilmesi için gerektiğinde otoriteler tarafından çocuk için en uygun karar alınmalıdır.

 

4. Çocukların Görüşlerine Saygı: Çocukların yaşamlarını etkileyen her konuda kendi görüşleri vardır. Bir karar alınırken yetişkinlerin ve devletlerin çocukların bu fikirlerini dinlemesi, onlara saygı duyması ve en önemlisi bu görüşleri söz konusu kararlara dâhil etmesi gerekir.

 

Dijital Dünyada Çocuk Haklarını Korumak İçin Yapılması Gerekenler

Dijital ortamlarda çocuk haklarının korunması için yetişkinlerin ve devletlerin iş birliği içerisinde çalışması gerekir. Çocuk haklarının korunması için yapılması gerekenleri ayrı başlıklar altında ele alınmalıdır.

 

Doğru Bilgiye Erişim

Çocukların çevrimiçi ortamlarda doğru bilgiye erişimi kolay ve ücretsiz şekilde sağlanmalıdır. Çocuklara zarar veren, çocukları suça iten, güvenilmez içeriklerin yayılmasını engellemek hizmet sağlayıcıların ve devletin sorumluluğundadır.

 

İfade Özgürlüğü

Çocukların dijital dünyada da ifade özgürlüğü vardır. Ancak görüşlerini belirtirken herhangi bir tehdide maruz kalmamaları gerekir. Çocukların ifade özgürlüğünü korumak için güvenli bir ortam sağlanmalıdır.

 

İnanç ve Düşünce Özgürlüğü

İnanç ve düşünce özgürlüğü yasalarla ve kurallarla güvence altına alınmalıdır. Dijital ortamda çocukları para karşılığında yönlendirmeye çalışanlara karşı ciddi önlemler alınarak çocuklar bu gibi tehditlerden korunmalıdır.

 

Katılım ve Örgütlenme Özgürlüğü

Çocuklar akranlarıyla buluşup plan yapabilmek veya toplulukların bir parçası olmak için dijital dünyayı kullanabilir, burada birlik içerisinde karar vericilere ulaşabilirler. Çocukların katılım ve örgütlenme özgürlüğü korunmalı, güvenlik gerekçeleri dışında bu hakka müdahale edilmemelidir.

 

Özel Hayatın Gizliliği

Özel hayatın gizliliği hakkı yetişkinler gibi çocuklar için de geçerlidir. Çocukların çevrimiçi ortamda güvenle hareket edebilmeleri için özel hayatın gizliliği gözetilmeli, kişisel verilerinin korunması noktasında önlemler alınmalıdır.

 

Doğum Kaydı

Çocukların eğitim, sağlık, sosyal yardım gibi hizmetlerden yararlanabilmek veya bazı toplulukların bir parçası olmak için kimliklerini kanıtlamaları gerekebilir. Bu nedenle doğumdan itibaren çocukların dijital kimlik sistemine kaydedilmeleri gerekir. Çevrimiçi kimliklerin çocuğun gizliliğini, güvenliğini ve diğer haklarını ihlal edecek şekilde kullanılmaması için hizmet sağlayıcılar ve devletler tarafından gerekli önlemler alınmalıdır.

 

Engelli Çocuklar

Dijital dünya engelli çocukların güvenle ve kolaylıkla hareket edebildikleri bir alan olarak tasarlanmalıdır. Çocukların eğitim alma, öğrenme, sosyalleşme ve eğlenme gibi ihtiyaçlarını kolayca karşılayabilmesi için yeni ve pratik yollar açmalıdır. Devletler dijital araçların her çocuk için erişilebilir olması, yeni engeller oluşturmaması ve güvenli olması için gerekli düzenlemeleri yapmalıdır.

 

Aile Hayatı

Devletler tüm çocuklar farklı şartlara sahip olduğunu göz önünde bulundurmalıdır. Çocukların en yüksek faydayı elde edebilmesi için bakım verenlere dijital rehberlik sağlanması gerekir.

 

Sağlık ve Refah

Devletler çocukların sağlıkla ilgili yanlış bilgilere maruz kalmaması ve sağlık hizmetlerinin gizli olması yönünde gerekli düzenlemeleri yapmalıdır.

 

Eğitim, Oyun ve Kültürel Etkinlikler

Dijital araçlar eğitimi daha eğlenceli hâle getirebilir. Çocukların mahremiyetini ihlal etmeden ve dijital dünyadan zarar görmeden öğrenme ve eğlenme fırsatları artırılmalıdır.

 

Çocuklara Yönelik Şiddet

Çocukların dijital ortamlarda yaşanabilecek zorbalık ve baskı gibi durumlara karşı korunma hakkı vardır. Bunu sağlamak için ihtiyaç duyduklarında yardım alabilecekleri güvenli yardım hatları veya yardım merkezleri gerekir.

 

Dijital Dünyada Çocuk Haklarının Korunması: Devletler ve Kurumlar

Dijital dünyanın güvenliği yetişkinler, kurumlar ve devletlerin birlikte çalışmasıyla mümkün olabilir. Öncelikle devletler ve hizmet sağlayıcılar dijital dünyanın tehlikelerine karşı önlemler almalı ve çocuklar için güvenli bir alan oluşturmalıdır. Bu önlemler çocukların dijital ortamdaki temel haklarını kısıtlamamalı, her çocuğa eşit erişim sunabilecek şekilde tasarlanmalıdır.

 

UNICEF olarak dijital dünyanın çocukların farklılıklarını gözeterek tasarlanması, her çocuğun erişimine uygun hâle getirilmesi ve tamamen güvenli bir alan olması için çaba sarf ediyoruz. Çocukların, yetişkinlerin ve devletlerin bu konudaki farkındalığını artırmaya yönelik çalışmalar yapıyoruz.

 

Siz de UNICEF’e bağış yapanlar arasına katılarak çocuk haklarının dijital dünyada da korunması mücadelesine destek olabilirsiniz.

 

 

 

Kaynakça:

 

https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme

 

https://www.unicef.org/media/48581/file/SOWC_2017_ENG.pdf

 

https://www.unicef.org/innocenti/reports/childhood-digital-world