"İklim değişikliği nedir?" sorusu, atmosferdeki uzun vadeli sıcaklık ve hava durumu değişimlerini ifade ediyor. Bu değişimlerin başlıca nedenleri arasında fosil yakıtların yoğun kullanımı, ormansızlaşma ve endüstriyel faaliyetler sonucu atmosferde biriken sera gazları yer alıyor.

İklim değişikliği doğayı ve insan yaşamını ilgilendiren bir konu olmasının yanı sıra, çocuk hakları açısından da değerlendirilmesi gereken bir durum. İklim krizinin etkileri arttıkça, dünya genelinde milyonlarca çocuk; eğitim, sağlık, barınma ve beslenme gibi temel alanlara erişimde zorluklar yaşıyor. Bu durum ise çocuk yoksulluğunu derinleştiren küresel bir sorun olarak öne çıkıyor.

1 Milyar Çocuk Yüksek Risk Altında: Rakamlar Ne Diyor?

UNICEF'in hazırladığı Çocuk İklim Riski Endeksi (CCRI) verilerine göre, dünya genelinde yaşayan yaklaşık 2,2 milyar çocuğun neredeyse yarısı, yani yaklaşık 1 milyar çocuk, iklim değişikliğinin etkilerine karşı "aşırı yüksek risk" grubundaki ülkelerde yaşıyor. Bu çocuklar; ani sel baskınları, aşırı sıcak dalgaları, hava kirliliğine bağlı kronik hastalıklar ve su kaynaklı salgın hastalıklar gibi birçok tehditle aynı anda karşı karşıya bulunuyor.

İklim Değişikliği Çocukları Neden Daha Çok Etkiliyor?

Çocukların iklim değişikliğinden yetişkinlere kıyasla daha fazla etkilendiğini gösteren fizyolojik nedenler bulunuyor. Çocuklar aşırı sıcaklara karşı yetişkinler kadar hızlı ve etkili bir ısı dengesi sağlayamadığı için sıcak çarpması riski çocuklarda daha yüksek tehlike teşkil ediyor. Akciğerleri ve solunum sistemleri gelişim aşamasında olan çocuklar, iklim değişikliğinin tetiklediği hava kirliliğinden ve orman yangınlarının dumanından daha fazla etkileniyor.

Dünyada Kaç Çocuk İklim Krizinin Olumsuz Etkileriyle Karşı Karşıya?

Küresel ölçekte coğrafi dağılıma bakıldığında, çocukların karşı karşıya olduğu risklerin çeşitliliği ve yoğunluğu dikkat çekici boyutlara ulaşmış durumda. UNICEF'in analizlerine göre, bugün dünyada 820 milyon çocuk -yaklaşık her üç çocuktan biri- aşırı sıcak hava dalgalarına doğrudan maruz kalıyor. Yaklaşık 400 milyon çocuk siklon ve şiddetli fırtına riskiyle yaşarken, 330 milyon çocuk ise nehir taşkınlarının ve kıyı erozyonunun yarattığı tehlikelerle iç içe hayatını sürdürüyor. Su kıtlığı ve su güvenliği sorunu ise bugün 920 milyon çocuğun yaşam kalitesini ve temel sağlığını doğrudan tehdit ediyor.

Tüm bu istatistikler sonucunda dünyada iklim değişikliğinden etkilenmeyen çok az çocuk olduğu görülüyor. Düşük ve orta gelirli ülkelerdeki çocuklar için bu riskler; zayıf altyapı, yetersiz sosyal devlet uygulamaları ve kırılgan sağlık sistemleri nedeniyle daha sık ölümcül sonuçlar doğurmaktadır.

Sel, Kuraklık ve Gıda Krizi

İklim değişikliği küresel gıda güvenliğini doğrudan etkiliyor. Uzun süren kuraklık dönemleri tarımsal üretimi azaltarak küresel ve yerel gıda tedarik zincirlerini bozmakta, bu da ekonomik dengesizliklere neden olabiliyor. Sosyo-ekonomik açıdan kırılgan hanelerde çocukların ve ailelerin yeterli ve dengeli beslenmeye erişimini zorlaştırabiliyor. Kronik yetersiz beslenme, çocuklarda fiziksel gelişimin durmasına (bodurluk), kemik yapısının zayıflamasına ve bilişsel yeteneklerin gerilemesi gibi sonuçlar doğurabiliyor. 

Sel felaketleri, içme suyu kaynaklarının kirlenmesine neden olarak çocukları kolera, tifo ve ishal gibi hastalıklara karşı daha savunmasız hale getirebilir. Gıda krizleri ise çocukların yalnızca günlük beslenmesini değil, uzun vadeli zihinsel ve bedensel gelişimini de etkileyebilir. Sosyo-ekonomik açıdan kırılgan bölgelerde yaşayan çocuklar, bu risklerden daha ağır şekilde etkilenebilir.

İklim Değişikliğiyle Mücadele Ederken Çocuk Haklarını Korumak

İklim politikalarının, çocukların fizyolojik ve sosyal ihtiyaçlarını gözeten, onları birincil paydaş olarak kabul eden bir yaklaşımla tasarlanması gerekir. Okul binalarının iklim kaynaklı afetlere karşı dayanıklı hale getirilmesi, temel çocuk sağlığı hizmetlerinin iklim krizine bağlı gelişen hastalıklara göre yeniden yapılandırılması ve sosyal koruma ağlarının yoksulluk riski taşıyan çocukları kapsayacak şekilde güçlendirilmesi gibi gündemlerin bu politikalara taşınması büyük önem arz etmektedir.

Sen de Destek Olabilirsin: UNICEF'in Çalışmaları

UNICEF olarak, iklim krizinin çocuklar üzerindeki etkilerini azaltmak ve çocuk yoksulluğunun bu krizle derinleşmesini önlemek için dünyanın birçok bölgesinde çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Su, Sanitasyon ve Hijyen (WASH) programımız aracılığıyla kuraklık bölgelerindeki çocuklara temiz su ulaştırıyor, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltan güneş enerjili su pompaları kurarak sürdürülebilir yerel çözümler geliştiriyoruz. İklim olaylarına dayanıklı okullar ve sağlık merkezleri inşa ederek, afet dönemlerinde çocukların eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimini korumayı hedefliyoruz.

İklim değişikliğiyle mücadele etmek, aynı zamanda çocuk yoksulluğu ile mücadele etmek anlamına gelir. Yapacağınız her bağış çocukların temiz suya erişimine, afet sonrası toparlanma sürecindeki ailelere ve öğrencilerin tüm ihtiyaçları karşılanan okullarda eğitimlerine devam etmesine katkı sağlayabilir.
Sen de çocuklar için yürüttüğümüz çalışmalara bağış yaparak destek olabilirsin.