Ebeveynlerin Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne Dair Bilmesi Gerekenler 

 

Günümüz dünyasında çocukların güvenli, sağlıklı ve onurlu bir yaşam sürmesi için atılmış en önemli adımlardan biri Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'dir. Bu sözleşme, her çocuğun eğitimden sağlığa, barınmadan korunmaya kadar temel haklara eşit biçimde erişmesini güvence altına almayı amaçlar.

 

Bugün dünya genelinde milyonlarca çocuğun yaşam koşullarını iyileştiren bu sözleşme, hâlâ tam anlamıyla uygulanmayı bekleyen bir ideal olma niteliğini de taşır. Bu nedenle biz yetişkinlere düşen en önemli sorumluluk çocukların haklarını öğrenmek, onlara kendi haklarını öğretmek ve Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin toplum genelinde daha güçlü şekilde benimsenmesine katkı sağlamaktır. Peki, Çocuk Hakları Sözleşmesi tam olarak neyi savunur ve bir ebeveyn olarak siz bu konuda nelere dikkat etmelisiniz?

Çocuk Hakları Sözleşmesi Nedir?

Çocuk Hakları Sözleşmesi, 20 Kasım 1989 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda kabul edilen ve dünya genelindeki tüm çocukların haklarını koruma altına alan uluslararası bir insan hakları belgesidir. Bugün 196 ülke tarafından onaylanmış olmasıyla tarihin en geniş katılımlı insan hakları sözleşmesi olma özelliği taşır.

 

Bu sözleşme çocukların yalnızca ebeveynlerinin ya da toplumun korumasına muhtaç bireyler olmadığını, kendi haklarına sahip bireyler olduklarını kabul eder. 

 

Sözleşmeye göre 18 yaşına kadar her birey çocuk olarak kabul edilir. Bu dönemde çocukların özel korunma, ilgi ve destek görmesi sağlıklı, güvenli ve onurlu biçimde büyüyebilmeleri için gereklidir. Her çocuğun oynamaya, öğrenmeye, gelişmeye ve potansiyelini özgürce ortaya koymaya hakkı vardır.

 

Çocuk Hakları Sözleşmesinin Temel İlkeleri Nelerdir?

Çocuk Hakları Sözleşmesi 54 maddeden oluşur ve bu maddelerin tamamı birbiriyle bağlantılı şekilde çocukların bütüncül bir koruma çerçevesi içinde değerlendirilmesini hedefler. Sözleşmenin temel prensibi sayılan 4 maddeyse diğer hakların uygulanmasında rehber niteliği taşır. Hak ihlallerinin önüne geçmenin ve her çocuğun hakkının korunmasının en önemli koruyucusudur.

 

Dilerseniz gelin, çocuk hakları sözleşmesinin 4 temel ilkesine birlikte bakalım.

1. Ayrımcılık Yapmama (Madde 2)

Sözleşmenin 2. maddesi çocukların ırkı, dili, dini, cinsiyeti, engel durumu, aile geçmişi veya düşünceleri ne olursa olsun eşit haklara sahip olduğunu güvence altına alır. Bu maddeye göre devletler her çocuğa, ayrım gözetmeksizin eşit koruma ve fırsatlar sunmakla yükümlüdür. 

 

Ancak sorumluluk yalnızca devlete ait değildir. Toplumun, kurumların ve ebeveynlerin de bu ilkeye katkı sunması gerekir. Örneğin bir ebeveyn olarak her çocuğunuza aynı sevgiyi, desteği ve imkânı sunmanız; bir öğretmen olarak tüm öğrencilerinize eşit yaklaşmanız ayrımcılığın önüne geçmenin en somut yollarındandır.

2. Çocuğun Yüksek Yararı (Madde 3)

Sözleşmenin 3. maddesi çocuklarla ilgili alınan her karar ve atılan her adımda çocuğun yüksek yararının öncelikli olmasını şart koşar. Bu ilke hem aile içinde hem okulda hem de devlet politikalarında geçerlidir.

 

Örneğin bir çocuğun güvenliği ve sağlığı tehlikedeyse onun yararına olacak şekilde koruyucu önlemler alınır. Çocuğun kendi ailesiyle büyümesi esas olmakla birlikte bu durum onun gelişimini olumsuz etkiliyorsa devlet, gerekli koruma ve bakım mekanizmalarını devreye sokar.

3. Yaşama, Gelişme ve Korunma (Madde 6)

"Taraf Devletler, her çocuğun yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder, çocuğun hayatta kalmasını ve gelişmesini mümkün olan azami ölçüde sağlarlar." maddesi, Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 3. temel ilkesidir.

 

Yaşama hakkı yalnızca fiziksel varlığı sürdürmek anlamına gelmez; çocuğun duygusal, zihinsel, sosyal ve kültürel olarak da gelişebilmesini içerir. Bir başka deyişle çocukların oyun oynamaya, öğrenmeye, keşfetmeye, sevilmeye ve korunmaya hakkı vardır. Ebeveynler ve eğitimciler olarak bizlerin görevi, bu gelişimin önündeki engelleri kaldırmak ve çocukların potansiyellerini ortaya koyabilecekleri bir ortam yaratmaktır.

4. Katılım Hakkı (Madde 12)

Sözleşmenin 12. maddesi çocukların kendilerini ilgilendiren her konuda görüşlerini özgürce ifade etme hakkına sahip olduklarını belirtir. Çocuğun yaşı ya da deneyimi, fikirlerinin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Bu madde çocukların da yetişkinler gibi kendi sesi, fikri ve iradesi bulunan bireyler olduğunu vurgular. 

 

Ebeveynlerin çocuklarını dinlemesi, onların fikirlerine değer vermesi ve onları düşüncelerini özgürce ifade etmeye teşvik etmesi, katılım hakkının hayata geçirilmesine yardımcı olur.

Bir Ebeveyn Olarak Çocuğunuza Davranışlarınızda Nelere Dikkat Edebilirsiniz?

Bir ebeveyn olarak çocuğunuzun haklarını koruma ve onun yüksek yararını gözetme konusunda en önemli rol size düşer. Aile içinde çocuğun temel haklarına saygı duymanız, onun hem fiziksel hem duygusal açıdan sağlıklı, güvenli ve mutlu biçimde büyümesini sağlar. Günlük yaşamda dikkat edebileceğiniz bazı temel noktalar şunlardır:

 

● Çocuğunuzun kendini değerli, güvende ve desteklenmiş hissettiği bir ortam gelişiminin en sağlam temelidir. Ona koşulsuz sevgi göstermek, gerektiğinde yanında olacağınızı hissettirmek öz güvenini güçlendirir. 

● Her çocuğun şiddet içermeyen sağlıklı bir ortamda yetişme hakkı vardır. Yaralayıcı, küçük düşürücü ya da cezalandırıcı davranışlardan kaçının. Ayrıca okulda veya sosyal çevrede çocuğunuzun herhangi bir şiddete ya da zorbalığa maruz kalmadığından emin olun. Böyle bir durumda onu koruyun ve gerekli desteği sağlayın.

● Çocuğunuzun isteklerini ve ihtiyaçlarını önemsemeye, kendi hayatıyla ilgili kararlarda görüşlerini dinlemeye özen gösterin.

● Çocuğunuzun yaşına uygun kararlar almasına izin verin. Hatalarını deneyim olarak görmesine yardımcı olun. Böylece hem özgür düşünmeyi hem sorumluluk almayı öğrenir.

● Okul, eğitim ve meslek seçiminde çocuğunuzun istek, yetenek, eğilimlerini göz önünde bulundurun. Onun adına karar vermek yerine kendi kararlarını almasına rehberlik edin.

● Her çocuğun özel alanı ve sınırları olmalıdır. Odasına izinsiz girmemek, eşyasına saygı göstermek ve kişisel alanına müdahale etmemek güven ilişkisini güçlendirir. 

Çocuk Hakları Sözleşmesi tüm çocukların korunmasını ve eşit haklara sahip olmasını amaçlar. Ancak ne yazık ki bugün hâlâ birçok çocuk eğitim, sağlık veya beslenme gibi en temel haklarına erişememektedir. UNICEF olarak dünyanın farklı bölgelerinde yürüttüğümüz projelerle her çocuğun hak ettiği güvenli ve umut dolu geleceğe kavuşması için çalışıyoruz. 

 

Siz de bağış yaparak bize katılabilir, çocuklara haklarının verilmesi ve geleceklerinin iyileştirilmesi için harekete geçebilirsiniz.

 

Kaynakça:

Convention on the Rights of the Child | UNICEF

UNICEF’s role in promoting and supporting the Convention on the Rights of the Child | UNICEF